CHÍNH SÁCH THUẾ VIỆT NAM NĂM 2026: TỔNG QUAN NHỮNG THAY ĐỔI QUAN TRỌNG VÀ TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NỘP THUẾ VÀ NỀN KINH TẾ

Các thay đổi này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động, cá nhân và doanh nghiệp mà còn tác động đến công tác hoạch định chính sách thuế, quản trị thu – chi ngân sách và hiệu quả phân phối thu nhập trong xã hội.

1. Cải cách Luật thuế thu nhập cá nhân (PIT): tinh giản, công bằng và hỗ trợ người lao động

Điểm nhấn lớn nhất trong chính sách thuế 2026 là việc Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, với hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, nhưng nhiều nội dung quan trọng đã và sẽ được áp dụng ngay từ kỳ tính thuế năm 2026. Luật này thể hiện nỗ lực đơn giản hóa cơ cấu thuế, giải quyết tình trạng “thuế dồn mạnh ở một số mức thu nhập nhất định” và nâng cao mức độ phù hợp với mức sống thực tế của người dân.

Trước hết, hệ thống biểu thuế PIT được đơn giản hóa từ 7 bậc thuế xuống còn 5 bậc. Mức thuế cao nhất 35% vẫn được giữ nguyên, nhưng mức thu nhập chịu thuế áp dụng bậc cao nhất được điều chỉnh lên trên 100 triệu đồng/tháng, thay vì 80 triệu như trước đây, giúp giảm bớt gánh nặng cho người lao động trung lưu.

Bên cạnh đó, mức giảm trừ gia cảnh – một yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến tổng số thu nhập chịu thuế – được tăng đáng kể: giảm trừ cho bản thân người nộp thuế lên 15,5 triệu đồng/tháng và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. So với mức cũ (11 triệu và 4,4 triệu), bước tăng hơn 40% này làm giảm đáng kể số thu nhập tính thuế của các hộ gia đình và cá nhân chịu thuế.

Các thay đổi này dự kiến sẽ khiến nhiều nhóm người lao động có thu nhập trung bình hoặc thấp không còn chịu thuế PIT nữa hoặc chịu thuế thấp hơn, qua đó góp phần nâng cao mức thu nhập thực nhận, tăng sức mua dài hạn và giảm chênh lệch thu nhập trong nền kinh tế.

2. Quản lý thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh: hướng tới minh bạch và bình đẳng

Từ năm 2026, cơ chế áp dụng đối với hộ kinh doanh cá thể và cá nhân kinh doanh cũng có sự thay đổi rõ rệt. Hình thức thuế khoán truyền thống đang dần bị loại bỏ, thay thế bằng cơ chế thuế khai báo và tự tính thuế dựa trên doanh thu và chi phí thực tế. Theo đó, hộ kinh doanh có doanh thu dưới mức quy định (dưới 500 triệu đồng/năm) chỉ phải kê khai mà không phải nộp thuế, còn các trường hợp có doanh thu cao hơn buộc phải thực hiện đăng ký kê khai, tính và nộp thuế theo quy định hiện hành. Điều này góp phần cải thiện tính công bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, giảm thiểu tình trạng thất thu thuế phổ biến trước đây.

Ngoài ra, theo các nội dung dự thảo và nghị quyết liên quan đến Luật thu nhập cá nhân, ngưỡng doanh thu không chịu thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh đã được điều chỉnh tăng lên đến mức tương ứng với các quy định về VAT và PIT, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể kinh tế nhỏ và siêu nhỏ phát triển mà không bị gánh nặng thuế hành chính quá sớm.

3. Thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt: chính sách gián tiếp hướng tới phát triển bền vững

Chính sách thuế bảo vệ môi trường tiếp tục được triển khai với mức thu tương tự như giai đoạn 2025 để đảm bảo tính ổn định cho thị trường và các ngành sản xuất, đặc biệt là xăng dầu và mỡ nhờn. Mức thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng này tiếp tục được duy trì theo quy định, xuất phát từ ý đồ giảm chi phí đầu vào sản xuất và đảm bảo an sinh xã hội trong bối cảnh phục hồi kinh tế sau đại dịch.

Với thuế tiêu thụ đặc biệt, tuy các điều chỉnh liên quan chủ yếu có hiệu lực đến năm 2027 trở đi – như áp dụng thuế tuyệt đối đối với thuốc lá nhằm hạn chế tiêu dùng – nhưng xu hướng sử dụng thuế để hướng tới mục tiêu sức khỏe cộng đồng rõ rệt hơn, phản ánh sự gắn kết giữa chính sách thuế và các mục tiêu phát triển bền vững.

4. Thuế giá trị gia tăng (VAT): ổn định hỗ trợ tăng trưởng kinh tế

Một điểm quan trọng khác trong chính sách thuế 2026 là việc gia hạn mức thuế VAT ưu đãi 8% (thay vì 10%) cho hầu hết hàng hóa và dịch vụ đến cuối năm 2026. Mức giảm thuế này được Quốc hội thông qua nhằm hỗ trợ tiêu dùng nội địa và giảm áp lực chi phí đối với cả người tiêu dùng và doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch.

Trong bối cảnh này, chính sách VAT không chỉ là công cụ điều tiết thu ngân sách mà còn tác động mạnh mẽ tới chi phí sống và mức giá hàng hóa – dịch vụ tiêu dùng, góp phần ổn định thị trường và kích thích tăng trưởng kinh tế nội địa.

5. Kết luận

Chính sách thuế năm 2026 của Việt Nam thể hiện rõ định hướng cải cách theo hướng hiện đại, minh bạch và công bằng hơn, trong đó người nộp thuế được đặt ở vị trí trung tâm. Những điều chỉnh quan trọng về thuế thu nhập cá nhân, quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cùng việc tiếp tục áp dụng các chính sách giảm thuế gián tiếp không chỉ có ý nghĩa thực tiễn đối với các cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp mà còn cung cấp nguồn tư liệu cập nhật, sinh động cho việc giảng dạy các học phần thuế và kế toán thuế trong đào tạo đại học ngành Kế toán và Quản trị kinh doanh. Qua đó, người học có điều kiện tiếp cận trực tiếp các vấn đề thời sự của chính sách thuế, gắn lý thuyết với bối cảnh kinh tế đang biến động.